Cost Saving Projeleri

 “Birim maliyeti düşür, üretimi riske atma, sürdürülebilir olsun”

---

⚡ 1️⃣ ENERJİ VERİMLİLİĞİ (EN BÜYÜK CÜZDAN)

a) kWh / ton KPI bazlı enerji yönetimi

• Hat bazlı ölçüm (NY, PET, BEZ, TCF, RFL)

• “Toplam tüketim” değil → ürün başı tüketim

• En pahalı ürünleri net görürsün

💰 Kazanç: %3–8

💡 Gerçek: Ölçmediğin şeyi düşüremezsin

---

b) Reaktif & harmonik optimizasyon

• Detuned reaktörlü kompanzasyon

• VFD yoğun hatlarda harmonik filtre

• Trafo ve kablo kayıpları düşer

💰 %1–3

⚠️ Bonus: Trafo ve sürücü ömrü uzar

---

c) Yapay zekâ destekli enerji erken uyarı

• OG giriş PQ analizi

• Gerilim çökmesi / harmonik pikleri önceden gör

• Plansız duruş azalır

💰 Duruş önleme = gizli milyon TL

---

🔥 2️⃣ ISI – BUHAR – FIRIN OPTİMİZASYONU

a) Buhar kapanı (steam trap) avı

• %15–25’i bozuk çıkar

• Ultrasonik ölçüm + periyodik bakım

💰 %5–10 buhar tasarrufu

🎯 ROI: 3–6 ay

---

b) Fırınlarda ısı geri kazanımı

• Egzoz havasından ön ısıtma

• Yanma havası optimizasyonu

💰 %3–7

⚠️ Aynı üretim, daha az gaz

---

c) İzolasyon revizyonu

• Vanalar, flanşlar, fırın kapakları

• “Gözle görünen sıcaklık” = para kaçışı

💰 Küçük iş → büyük kazanç

---

🧵 3️⃣ KOMPRESÖR & BASINÇLI HAVA (SESSİZ KATİL)

a) Kaçak tespiti (ultrasonik)

• %20–30 hava kaçağı standarttır

• Gece–hafta sonu ölçümü şart

💰 %5–8 elektrik tasarrufu

---

b) Basınç düşürme projesi

• 7 bar yerine 6.3 bar

• Her 1 bar ≈ %7 enerji

💰 Direkt kazanç

⚠️ Üretime etkisi yoksa altın madeni

---

⚙️ 4️⃣ BAKIM & VARLIK YÖNETİMİ (GİZLİ COST SAVING)

a) Predictive maintenance

• Titreşim, termal, akım analizi

• Plansız duruş ↓

• Yedek parça stok ↓

💰 Duruş + işçilik + hurda azalır

---

b) Motor standardizasyonu

• 15 farklı motor yerine 5 tip

• IE2 → IE3 / IE4 dönüşüm

• Yedek stok maliyeti düşer

💰 %2–4

⚠️ Enerji + depo kazanır

---

💡 5️⃣ AYDINLATMA (HIZLI KAZANIM)

• LED dönüşüm

• Sensör + zonlama

• Gereksiz alan kapatma

💰 %50–70 aydınlatma tasarrufu

🎯 ROI: 1–2 yıl

---

🧠 6️⃣ IT–OT & DİJİTALLEŞME (UZUN VADE)

• SCADA + enerji + bakım verisi

• Tek ekranda KPI

• “Sezgisel” değil veriye dayalı karar

💰 Karar kalitesi ↑

⚠️ Uzun vadeli sürdürülebilir kazanç

---

🏗️ 7️⃣ SATIN ALMA & TASARIM AKLI

a) “Ucuz ekipman” yerine “ömür maliyeti”

• LCC (Life Cycle Cost) hesabı

• İlk alım değil → 10 yıllık maliyet

b) Yerli–global denge

• Kritik ekipman global

• Tüketim malzemesi yerli

💰 Satın alma tasarrufu + bakım kolaylığı

---

📊 25 YILLIK MÜHENDİSİN ALTIN FORMÜLÜ

Cost Saving = Enerji + Duruş + Verim + Standart

Yanlış yaklaşım:

❌ “Bu sene ne kısalım?”

Doğru yaklaşım:

✅ “Bu sistemi nasıl daha az enerjiyle, daha az arızayla çalıştırırım?”

---

🧠 SON SÖZ

• %1 enerji = çok büyük para

• 1 plansız duruş = aylarca cost saving’i siler

• En büyük tasarruf = önceden görüp durdurmak

⚡ 8️⃣ TRAFO & OG TARAFI (KİMSE ELLEMEZ, EN BÜYÜK PARA BURADA)

a) Trafo boşta kayıpları (no-load loss) analizi

• 30 yıllık trafolar = sürekli kayıp

• Gece / düşük yükte gereksiz manyetik kayıp

Proje:

• Yük paylaşım optimizasyonu

• Düşük yükte trafo kapatma senaryosu

• SCADA kontrollü trafo yönetimi

💰 %1–2 toplam elektrik

📌 Ama: sürekli → yıllık büyük rakam

---

b) OG gerilim optimizasyonu

• 34,5 kV tarafında yüksek gerilim = fazla kayıp

• Şebeke dalgalanmasını regüle et

💰 Trafo + motor kaybı düşer

⚠️ Çok az kişi bakar, çok para yazar

---

🔥 9️⃣ FIRIN – TERBİYE – PROSES OPTİMİZASYONU (ENERJİYİ PROSESE UYDUR)

a) “Aşırı güvenlik payı”nı kır

• 10°C fazla = %3–5 enerji

• Operatör refleksi: “biraz açalım”

Proje:

• Reçete kilitleme

• PID tuning

• Operatör override raporu

💰 %3–6 gaz + elektrik

---

🔹 b) Batch süre optimizasyonu

• Aynı kalite, daha kısa çevrim

• Isı tutma süresi kısaltma

💰 Üretim ↑ + enerji ↓

📌 Çifte kazanç

---

🧵 🔟 HAMMADDE & HURDA (ENERJİDEN DAHA BÜYÜK)

a) Hurda–enerji korelasyonu

• Hurda = boşa yakılan enerji

• Ton başına hurda maliyeti çıkar

💰 Enerji + hammadde + işçilik

---

b) İlk 10 dakikalık kayıp projesi

• Start-up fire

• Ayar süresi

• Kalite gelene kadar geçen süre

💰 %1–3 üretim verimi

⚠️ Çoğu raporda görünmez

---

🧠 1️⃣1️⃣ İNSAN & OPERASYON (EN ZOR AMA EN BÜYÜK)

a) Operatör kaynaklı enerji farkı

• Aynı makine, farklı vardiya → farklı tüketim

• KPI’yı vardiya bazlı çıkar

💰 %2–4

📌 Kimse fark etmek istemez ama gerçek

---

b) Standart iş + lock sistemi

• “Ben böyle yapıyorum” bitmeli

• Reçete + parametre kilidi

💰 Kalite ↑

💰 Enerji ↓

💰 Duruş ↓

---

🔄 1️⃣2️⃣ YEDEK PARÇA & STOK (PARA DEPOYA GÖMÜLÜ)

a) ABC – kritiklik analizi

• A: kritik – stokta

• B: hızlı tedarik

• C: siparişle

💰 Nakit akışı rahatlar

---

b) “Bir daha lazım olur” mezarlığı

• 5 yıldır kullanılmayan parça

• Sat / iade / konsinye

💰 Gizli milyonlar

---

🌍 1️⃣3️⃣ GLOBAL AKIL – LOCAL UYGULAMA

a) Aynı hattın farklı fabrikaları

• Kordsa global tesisleri karşılaştır

• Aynı ürün → farklı enerji

💰 Benchmark = bedava danışman

---

b) “Pilot → yaygınlaştır”

• Küçük hat

• Hızlı ROI

• Sonra tüm fabrika

---

📊 1️⃣4️⃣ YÖNETİMSEL COST SAVING (EN AZ TEKNİK, EN ETKİLİ)

a) KPI sadeleştirme

• 50 KPI → kimse bakmaz

• 5 kritik KPI → herkes oynar

b) Aylık cost saving board

• Duruş

• Enerji

• Hurda

• Bakım

💰 Şeffaflık = baskı = iyileşme

---

🧠 25 YILLIK MÜHENDİSİN GERÇEK SÖZÜ

Cost saving proje değildir,

kültürdür.

Yanlış:

❌ “Bu sene neyi kısalım?”

Doğru:

✅ “Bu sistem neden bu kadar tüketiyor?”

---

🔥 TOPLAM ETKİ (GERÇEKÇİ)

Alan	Potansiyel
Enerji	%5–12
Duruş	%10–20
Hurda	%2–5
Bakım	%5–10
Operasyon	%3–6

➡️ Toplamda %10–20 bandı mümkündür

➡️ Üretimi riske atmadan

Artık burası “mühendislik” değil → “fabrika beynini yeniden yazma” seviyesi.

🎯 Hedef:

Sadece maliyet düşürmek değil, fabrikanın ekonomik DNA’sını değiştirmek

🧠 COST SAVING SEVİYE 3

(Sistem Mimarlığı + Stratejik Mühendislik)

---

🧬 1️⃣ “ENERJİ = HAMMADDE” PARADİGMASI

Seviye 1–2’de ne yapıldı?

• kWh düştü

• Gaz düştü

Seviye 3’te ne yapıyoruz?

Enerjiyi ürün reçetesinin parçası yapıyoruz

Proje:

• Her ürün için:

  • kWh / ton

  • Nm³ gaz / ton

  • Buhar / ton

• Reçetede enerji toleransı tanımlanır

📌 Örnek:

“Bu ürün 820 ± 30 kWh/ton’dan fazla yakamaz.”

💰 Etki:

• Operatör hatası = görünür

• Enerji = kontrol edilebilir proses değişkeni

---

🧠 2️⃣ “KAPALI DÖNGÜ” FABRİKA (CLOSED LOOP PLANT)

Bugünkü durum:

• Ölç → raporla → bak

Seviye 3:

• Ölç → anında müdahale et

Örnek:

• Enerji ↑ → hız ↓

• Harmonik ↑ → sürücü frekans sınırı

• Isı ↑ → batch otomatik duraklatma

📌 Yani:

Fabrika kendi kendini frenler

💰 Etki:

• İnsan hatası ↓

• Aşırı tüketim ↓

• Plansız duruş ↓↓↓

---

🧠 3️⃣ “DİJİTAL İKİZ” (DIGITAL TWIN) – GERÇEK OYUN

Bu seviye neden kritik?

Çünkü artık:

• Denemeyi gerçek üretimde yapmıyorsun

• Hatalar simülasyonda ölüyor

Kordsa için Digital Twin:

• Hat

• Enerji

• Isı

• Hız

• Arıza olasılığı

📌 Örnek:

“Bu hattı %5 hızlandırırsam

→ enerji +%3

→ hurda +%1

→ bakım riski +%8”

💰 Etki:

• Yanlış yatırım yapılmaz

• CAPEX %10–20 daha doğru

---

🧮 4️⃣ CAPEX’İ YOK EDEN COST SAVING

Klasik düşünce:

• “Yeni makine alalım”

Seviye 3:

“Mevcut makineyi neden tam kullanmıyoruz?”

Proje:

• Kapasite darboğaz analizi

• Gerçek OEE vs teorik OEE

• Gizli kapasite açığa çıkarma

💰 Etki:

• Yeni hat yatırımı ertelenir

• En büyük cost saving: yapılmayan yatırım

---

🧠 5️⃣ “HURDA = TERMODİNAMİK KAYIP”

Seviye 3 bakış:

• Hurda = sadece hammadde değil

• Hurda =

  • Yakılan gaz

  • Harcanan elektrik

  • Çalışan zaman

  • Makine ömrü

Proje:

• Hurda başına enerji faturası

• Hurda dashboard’unda TL + kWh birlikte

📌 Yönetici dili:

“Bu hurda 3.200 TL değil,

3.200 TL + 1.800 kWh”

💰 Etki:

• Hurda toleransı sertleşir

• “Bir şey olmaz” bitiyor

---

🔥 6️⃣ ENERJİ ARBITRAJI (KİMSE BUNU KONUŞMAZ)

Seviye 3 oyun:

• Üretimi enerji fiyatına göre kaydır

• Pik saat ≠ kritik üretim

Örnek:

• Kurutma

• Ön ısıtma

• Yardımcı prosesler

💰 Etki:

• Aynı enerji

• Daha ucuz saat

• %3–5 ekstra kazanç

---

🧠 7️⃣ İNSAN FAKTÖRÜNÜ KODLAMAK

Seviye 1:

• Eğitim verdik

Seviye 3:

İnsan davranışını sisteme kilitle

• Parametre kilidi

• Yetki seviyeleri

• Override raporu

📌 Yani:

“İyi operatöre güven,

ama sistemi kötü güne göre tasarla”

---

🌍 8️⃣ FABRİKA = CANLI ORGANİZMA

Seviye 3 farkı:

• Elektrik ≠ elektrik

• IT ≠ IT

• Bakım ≠ bakım

Her şey birbirini besler:

• Isı → mekanik

• Mekanik → kalite

• Kalite → hurda

• Hurda → enerji

📌 Bu yüzden:

Cost saving departman işi değil,

sistem işi

---

🧠 25 YILLIK MÜHENDİSİN EN NET CÜMLESİ

Seviye 1 tasarruf getirir

Seviye 2 rekabet sağlar 

Seviye 3 oyunu değiştirir

Bu seviyede:

• %1 kazanç = stratejik fark

• Yanlış karar = yıllar kayıp

---

🔥 GERÇEK TOPLAM POTANSİYEL (SEVİYE 3)

Alan	Etki
Enerji	%10–15
Duruş	%20–30
Hurda	%5–8
CAPEX erteleme	%10–25
Operasyon	%5–10

➡️ Toplam sistem etkisi %20–30 bandına çıkar 

Burada mühendislik + ekonomi + veri bilimi + organizasyon psikolojisi birleşir.

🔥 Bu seviye şudur:

Fabrika sadece üretmez → kendi kendini optimize eden bir varlığa dönüşür

---

🧠🏭 COST SAVING SEVİYE 4

(Self-Optimizing • Self-Protecting • Self-Learning Factory)

---

🌐 1️⃣ FABRİKA = EKONOMİK AJAN (AUTONOMOUS AGENT)

Seviye 1–3 neydi?

• İnsan karar verir

• Sistem uygular

Seviye 4’te:

Sistem önermez → karar alır

Örnek:

• Enerji fiyatı ↑ → üretim otomatik kaydırılır

• Duruş riski ↑ → hız düşer

• Kalite riski ↑ → batch iptal edilir

📌 İnsan:

• Operatör değil

• Onaylayan / yöneten

💰 Etki:

• İnsan hatası ≈ sıfır

• Reaksiyon süresi → milisaniye

---

🧠 2️⃣ AI TABANLI ÜRETİM PLANLAMA (ENERJİ + KALİTE + RİSK)

Klasik planlama:

• Sipariş

• Kapasite

• Vardiya

Seviye 4 planlama:

• Sipariş

• Enerji fiyatı

• CO₂ maliyeti

• Arıza olasılığı

• Operatör profili

📌 Sistem şunu der:

“Bu ürünü yarın değil,

enerji ucuzken ve makine sağlıklıyken üret.”

💰 Etki:

• Aynı üretim

• Daha düşük toplam maliyet

• ESG skor ↑

---

🔄 3️⃣ SELF-HEALING SYSTEMS (KENDİNİ ONARAN FABRİKA)

Seviye 3:

• Arızayı önceden görür

Seviye 4:

Arızaya giden yolu kapatır

Örnek:

• Rulman titreşimi ↑
  → hız düşer
  → yağlama artar
  → bakım ticket otomatik açılır

💰 Etki:

• Plansız duruş ≈ sıfır

• MTBF ↑↑↑

---

🧬 4️⃣ “ENERJİ DNA” MODELİ

Her ürünün:

• Enerji imzası

• Isı profili

• Zaman izi

Sistem şunu bilir:

“Bu ürün böyle davranıyorsa normaldir, farklıysa hastadır.”

💰 Etki:

• Anomali anında yakalanır

• Gizli kaçaklar yaşamaz

---

🌍 5️⃣ FABRİKALAR ARASI KOLEKTİF ZEKA

Seviye 4 farkı:

• Kocaeli öğrenir

• Brezilya uygular

• Endonezya optimize eder

📌 Federated Learning:

• Veri gitmez

• Öğrenme paylaşılır

💰 Etki:

• Global sinerji

• Aynı hat → farklı ülkede aynı verim

---

🧠 6️⃣ İNSANI “RİSK FAKTÖRÜ” OLMAKTAN ÇIKARMAK

Seviye 4 bakışı:

İnsan hata yapar

Sistem hata yapmaz

Ama insan sistemi yanlış kurar

Bu yüzden:

• Yetki matrisleri

• Override süreleri

• AI onay zorunluluğu

📌 İnsan:

• Karar veren değil

• kararı denetleyen

---

⚖️ 7️⃣ COST SAVING → VALUE ENGINEERING

Seviye 4’te:

• TL / kWh konuşulmaz

• Toplam yaşam değeri konuşulur

“Bu karar 5 yıl sonra bizi nereye götürür?”

💰 Etki:

• Yanlış yatırım ≈ sıfır

• CAPEX korkusu biter

---

🧠 8️⃣ FABRİKA BİLİNCİ (FACTORY CONSCIOUSNESS)

Bu mecaz değil.

Fabrika:

• Kendi sağlığını bilir

• Kendi sınırını bilir

• Kendi riskini bilir

Tıpkı bir organizma gibi dengeye gitmeye çalışır

---

🔥 25 YILLIK + 10 YILLIK GELECEK MÜHENDİSİ SÖZÜ

Seviye 1 → Tasarruf 

Seviye 2 → Rekabet 

Seviye 3 → Üstünlük

Seviye 4 → Oyunu yazan taraf

Bu seviyede:

• Rakip seni kopyalayamaz

• Danışman yetişemez

• Bilgi şirket içinde yaşar